SÜRYANİLERİN YAŞADIKLARI YERLER VE NÜFUSLARI

İlk dönem Süryanilerinin yerleşim alanları, Mezopo­tamya’nın orta ve kuzey kesimleridir. Anadolu’daki yerleşimleri, genel bir dağılım göstermemekle birlikte, özel­likle Mardin, Di­yarbakır, Elazığ, Malatya, Urfa, Adıyaman, Hakkâri illerimizin merkez ve kırsal bölgelerinde ikamet etmişlerdir. Günümüzde ise, bu alanlar oldukça daralmıştır. Mardin, Midyat, Diyarbakır ve özellikle 1980 sonrası İstan­bul, Süryanilerin yurdumuzdaki yerle­şim yerleri olmuştur.
Günümüzde dünya çapında; Suriye, Irak, Hindistan, Ku­zey Amerika, Arjantin, Hollanda, Avusturya, İsveç, Almanya gibi ülkelerde, Süryanilerin farklı yoğunluklarda bulundukları görülmektedir. Geçmişte, ana yerleşim alanı olan Mezopotamya bölgesinden, dünyanın farklı coğrafyalarına yayılmalarındaki asıl etken, misyon çalışmaları idi. Ancak, I. Dünya Savaşı sıra­sında ve sonrasında gelişen olaylar, Süryanilerin yerleşim alanlarının farklılaşmasında etkili olmuştur. XX. yüzyıl başlarında yaşananlar, Süryanilerin yerleşim yerlerini ve nüfuslarını derinden etkilemiştir. Ör­neğin, Amerika kıtasına yerleşme, XIX. yüzyılın sonlarındadır. Ame­rika’daki Süryani kilisesine, ilk defa 1907 yılında papaz atanır. Avrupa’da ise, 1940’ların başında Fransa’da ilk yerleşimciler görülmeye başlanır.
Süryanilerin Diyarbakır ve çevresindeki yerleşim alanları ve nüfus hareketlerini incelediğimizde şöyle bir tablo ortaya çıkmaktadır:
1286 (1869) tarihli Diyarbekir Salnamesi’nde, “Dahil-i vilayette bulunan Milel-i Hıristiyaniye Ruesa-yı Ruhaniyesi” başlığı altındaki bölümde Süryanilere ait üç yerleşim yeri ve ruhani reis adı vermektedir:
Diyarbekir’de Patrik Yakub Efendi
Mardin’de Süryani Katoliği Patriği Filipos Efendi
Cizre’de Serpiskopos Metah Efendi.
Bu tarihli salnamede, nüfus olarak verilen bilgide, kadın ve erkek toplam olarak; Sür­yani: 1434, Süryani Katolik: 174’tür.
12 Mart 1285 (24 Mart 1868) tarih ve 34 sayılı Diyarbekir Gazetesinde “1869 yılında yapılan ilk resmi sayıma göre yerli kütüğe kayıtlı 21.372 nüfus vardır. Bunlardan 9.814 İslam, 6.853 Ermeni Gregoryan, 831 Er­meni Katolik, 1.434 Süryani, 174 Süryani Katolik, 976 Keldani, 305 Rum Melkit, 55 Rum Katolik, 650 Protestan, 280 Yahudi” nüfusu verilmektedir. 1293 (1876) tarihli vilayet salnamesinde, ilk defa, Kadim Sür­yani milleti tabiri kullanılmıştır. 1312 (1894) tarihli salnamede ise nüfusla ilgili daha ayrıntılı bilgiler mevcuttur:
Merkez kaza: Süryani Kadim: 4096
Sancak: Süryani Kadim: 6162
Sancak: Süryani Katolik: 376