SÜRYANİ ORTODOKS KİLİSESİNDE İBADET

Süryani Kilisesinde uygulanan ritüeller, yani dua ve kutsal sırların icra edilişi, Hıristiyanlığın başlangıç dönemlerine dayandırılır. Kilisede okunan duaların ilki Mezmurlardır. Dör­düncü yüzyılın sonlarına doğru din adamları, ayin ve ibadetlerde özel makamları olan ölçülü manzum ilahiler kullanılmaya başlanmıştır. Yedinci yüzyılın sonlarına doğru Süryani Kilisesi ritüelleri tam bir düzene girinceye kadar, man­zum ilahilerin yanında bazı gerekli dualar nesir halinde yazılmaya devam etmiştir. Bu ritüellere daha sonraki kuşaklar tarafından eklemeler yapılmıştır. Kilise ritüelleri Süryani edebiyatı tarihinde çok önemli bir yer tutmaktadır.
Ayinlerin icra edildiği kilise ve manastıra gelmeden, yapıl-acak olan eylemin manasına uygun giyiniş ve ruhi pozisyonları önceden tamamlamak gerekir. Şöyle ki; be­densel ve ruhsal temizliğe, iyi niyete sahip olmak, ayin uygulaması sı­rasında her türlü dünyevi düşüncelerden arınmak, tutum ve davranışlarda gösterişten uzak durmak gerekir. Sessiz ve sakin bir şekilde, ayini yöneten ruhaninin okuduklarını dinlemek ve katkıda bulunulması gereken yerde bu katkıyı yapmak (sesli yakarışlara eşlik etmek), komünyon alınacak ise, en az gece on ikiden sonra herhangi bir şey yememesi gerekir.
İbadet yerine gelen kişinin ilk yapması gereken haç (is­tav­roz) çıkarmaktır. Hemen ardından “Allah’ım! Mabedine giriyorum. Yüce makamının önünde secde kılıyorum.” (Lbaytoh Aloho eleth vakdom bim diloh seğdeth, malkö şmayonö hasö likül dahtith loh) duası okunur. Süryani ayin geleneğinde esas olan ve tüm ibadet uygulamalarında yer alan duaları üç başlık altında toplayabiliriz. Yüceltme duası:
Haç çıkarma ile beraber başlayan duadır. “Kutsaldır, kutsaldır, kutsaldır. Kudretli Rab ki yer ve gökler onun kudretiyle doludur. Rabbin adıyla gelmiş ve gelecek kutlu olsun. En yücelerde ona hamd olsun.” (Kadiş, Kadiş, Kadiş moryo Aloho hayeltonö, hav, demlen şmayö varo men teşebhothe, usanö bamravme, brih dethö vothe başme dmoryo teşbuhtö bamravme.)
Takdis duası:
“Kutsalsın, ey Allah! Kutsalsın ey güçlü! Kutsalsın ey ölmeyen! Bizim için haça gerildin! Bize merhamet eyle!” (Kadişat Aloho, Kadişat hayelthonö, Kadişat lomoyutho, destlebt hlotfayn ethrahamelayn...) diye devam eden dua, oruç ve perhiz günlerinde bir secde kılarak Haç işareti sem­bolize edildikten sonra takdis duasına devam edilir.
Rabbani dua:
“Ey göklerdeki babamız! Adın kutsal olsun” (Abun dbaşmayo nethkadaş şmoh tıthe malkutoh nehve sebyonoh...)
Bu dualar okunurken, başlangıçta haç çıkarılır. Haç çıkarılır-ken şöyle denir: “Peder, oğul ve Kutsal Ruh bir Allah adına amin.” (Bşem Abo, vabro, vruho kadişo had Aloho şariro Amin). Yukarıdaki ifadeler, her ne kadar dua görüntüsü içerisinde ise de, her yerde ve zamanda kılınması (uygulanması) gereken namaz olarak kabul edilir.