DİYARBAKIR’DA TARİHİ YERLEŞİM ALANLARI

Süryanilerin Diyarbakır’daki yerleşim alanları ile ilgili en sağlıklı bilgileri, dönemine ait Şeriyye Sicillerinde bulmak mümkündür. Şehri oluşturan dini gruplar, bazen ayrı mahallelerde, bazen de karışık olarak bir arada ikamet etmişlerdir. Sur içinde mevcut bulunan mahalleler; 65 Müslü­man, 13 gayrimüslim ve 42 karışık olmak üzere 120 tanedir.

Bu mahallelere, 1785 tarihinden itibaren rastlanmadığı, bununla birlikte yukarıdaki mahallelerde oturanların, Hıristiyan (Ortodoks, Katolik, Protestan, Sür­yani, Nasturi ve Keldani) ve Musevi oldukları, aynı zamanda Ermeni, Rum ve Yahudi millet veya cemaatlerine mensup olduklarını belirtilmektedir. 1785-1850 tarihleri arasında, Diyarbakır şehrinde, Müslümanlarla Müslüman olmayanların bir arada yaşadıkları 42 adet mahallede, bu dini grupların kesin sınırlarla birbirinden ayrılmadıkları, genellikle mahallenin bir bölümünde Müslümanlar, diğer bölümünde ise başka dini grupların ika­met ettiği ifade edilmektedir.

Diyarbakır’da yaşayan Süryanilerin, Lale Bey Mahallesi’nde yer alan, Süryani Meryem Ana Kilisesi çevresinde yoğunlaştıklarını, yukarıda adı geçen mahallelerden Mor Habib, Meryemun, Meryem-i Kebir ve Molla Hennan mahallelerini de isimlerinden yola çıkarak, Süryanilerin çoğunlukta oldukları yerleşmeler olarak kabul etmek mümkündür. 1870 tarihinde, -1890-1895 arasında Diyarbakır’da rahiplikten metropolitliğe yükselen ve 1906’da patrik seçilen- Rahip Abdullah Satufsadedi, yapmış olduğu çalışmada, Diyarba­kır ve çevresindeki yerleşim alanlarında, Süryanilerin hane ve birey sayılarını şu şekilde belirtir.